miércoles, 4 de enero de 2012

Lengua latina del tema 3

El adjetivo latino y sus clases
Los adjetivos en latín se declinan. Según su declinación, se distingue dos clases:
·         Primera clase: las formas del masculino y del  neutro siguen la segunda declinación, y el femenino sigue la primera.
·         Segunda clase: todas las formas pertenecen a la tercera declinación.
-Algunos tiene las tres formas del genero, aunque la diferenciación solo afecta al nominativo singular.
-Distinguen dos formas: una para masculino y otra para femenino, y otra para neutro.
-Adjetivos de una única forma.

Los grados del adjetivo
Positivo: expresa la cualidad
Comparativo: expresa la cualidad de un elemento por referencia a otro.
-De superioridad. Adición de los sufijos -ior e -ius al adjetivo, seguido de la partícula quam. El   segundo término de la comparación puede ir también en ablativo, sin quam. El otro procedimiento es anteponer al grado positivo del adjetivo la partícula magis.
-De igualdad. tam + adjetivo en grado positivo + quam.
 -De inferioridad. minus+ adjetivo en grado positivo +quam.
Superlativo: expresa la cualidad en su grado máximo.
-Absoluto. Indica el grado máximo por su mismo -issimus, -issima, -issimum
-Relativo. Indica el grado máximo en relación a otros. De forma añadiendo un genitivo al superlativo.

Clases de pronombres y su flexión
Los principales pronombres latinos son los personales, los demostrativos, el anafórico, el relativo y los enfáticos. Todos ellos puede funcionar como adjetivos o determinantes.

Pronombres personales: ego, tu, se (este último también reflexivo)

1ºPersona
Singular
2º Persona
Singular
3º Persona
Singular
1º Persona
Plural
2ª Persona
Plural
3º Persona
Plural
Nominativo
Ego
Tu

Nos
Vos

Vocativo
Tu



Vos

Acusativo
Me
Te
Se
Nos
Vos
Se
Genitivo
Mei
Tui
Sui
Nostrum
Nostri
Vestrum
Vestri
Sui
Dativo
Mihi
Tibi
Sibi
Nobis
Vobis
Sibi
Ablativo
Me Mecum
Te
Tecum
Se
Secum
Nobis
Nobiscum
Vobis
Vobiscum
Se
Secum

Pronombres demostrativos: hic (este), iste (ese), ille (aquel)

Masculino Singular
Femenino
Singular
Neutro
Singular
Masculino
Plural
Femenino
Plural
Neutro
Plural
Nominativo
Hic
Haec
Hoc
Hi
Hae
Haec
Acusativo
Hunc
Hanc
Hoc
Hos
Has
Haec
Genitivo
Huius
Huius
Huius
Horum
Harum
Horum
Dativo
Huic
Huic
Huic
His
His
His
Ablativo
Hoc
Hac
Hoc
His
His
His


Masculino
Singular
Femenino
Singular
Neutro
Singular
Masculino
Plural
Femenino
Plural
Neutro
Plural
Nominativo
Iste
Ista
Istud
Isti
Istae
Ista
Acusativo
Istum
Istam
Istud
Istos
Istas
Ista
Genitivo
Istius
Istius
Istius
Istorum
Istarum
Istorum
Dativo
Isti
Isti
Isti
Istis
Istis
Istis
Ablativo
Isto
Ista
Isto
Istis
Istis
Istis


Masculino
Singular
Femenino
Singular
Neutro
Singular
Masculino
Plural
Femenino
Plural
Neutro
Plural
Nominativo
Ille
Illa
Illud
Illi
Illae
Illa
Acusativo
Illum
Illam
Illud
Illos
Illas
Illa
Genitivo
Illius
Illius
Illius
Illorum
Illarum
Illorum
Dativo
Illi
Illi
Illi
Illis
Illis
Illis
Ablativo
Illa
Illa
Illos
Illis
Illis
Illis

Pronombre anafórico: is, ea, id (el, ella, ello) y relativo qui, quae, quod (que, el, cual)

Masculino
Singular
Femenino
Singular
Neutro
Singular
Masculino
Plural
Femenino
Plural
Neutro
Plural
Nominativo
Is
Ea
Id
Ii (ei, i)
Eae
Ea
Acusativo
Erum
Eam
Id
Eos
Eas
Ea
Genitivo
Eius
Eius
Eius
Eorum
Earum
Eorum
Dativo
Ei
Ei
Ei
Eis
Eis
Eis
Ablativo
Eo
Ea
Eo
Eis
Eis
Eis


Masculino
Singular
Femenino
Singular
Neutro
Singular
Masculino
Plural
Femenino
Plural
Neutro
Plural
Nominativo
Qui
Quae
Quod
Qui
Quae
Quae
Acusativo
Quem
Quam
Quod
Quos
Quas
Quae
Genitivo
Cuius
Cuius
Cuius
Quorum
Quarum
Quorum
Dativo
Cui
Cui
Cui
Quibus
Quibus
Quibus
Ablativo
Quo
Qua
Quo
Quibus
Quibus
Quibus

Los numerales
Los adjetivos referidos a los números, o numerales, pueden ser cardinales, ordinales, distributivos y multiplicativos. De los cardinales, solo se declinan los tres primeros y las centenas a partir de doscientos. Los ordinales se declinan todos los adjetivos de primera clase.

Ejercicios del tema 3

Pagina 39

Antes de empezar

1.¿Conoces por qué fases ha pasado la lengua castellana antes de llegar a su estado actual?
 El prerromano, el latín, el árabe, los romances y la lengua castellana.

2.¿Sabes qué es una inscripción?
Son los documentos epigráficos más importantes y que proporcionan mayor información.

3.Define la categoría gramatical de adjetivo, pronombre y determinante.
Adjetivo
Positivo
Comparativo:  superioridad, igualdad, inferioridad
Superlativo:  absoluto y relativo
Pronombre: personales, demostrativos y anafóricos
Determinante: cardinales u ordinales

4. ¿Qué sabes de los numerales en castellano?
Cardinales u ordinales.

5.¿Qué sistema seguían los latinos para escribir los números?
Los números romanos.

6.¿Sabes qué es la Histografía?
Es la historia de la escritura.

Página 41

1. Fíjate en el texto del historiador Salustio (s. I a.C.). El autor describe la personalidad de Catalina, aristócrata romano que en el siglo I a. C. tramó un complot contra la república.
L. Catilina, nobili genere natus, fuit magna ui et animi et corporis, sed ingenio malo pravoque. Huic ab adules  centia bella intestina , ibique, caedes, rapinae, discordiae ciuiles grata fuere, ibique iuventutem suam exercuit. Corpus pa tiens inediae, algoris, ulgiliae supra quam ciuquam credibile est. Animus audax, subdolus, uarius rei libet simulator ac dissimulator, alieni, adpetens, sui profusos, ardens in cupiditatibus: satis eloquentiae, sapientiae parum. Vastus animus inmoderata, incredibilia, nimis alta semper cupiebat.
                                                                                                      SALUSTIO: La conjución de Catilina,5
( Lucio Catilina, nacido de una doble familia, fue hombre de gran vigor de alma y de cuerpo, pero de carácter malvado y perveso. A este, desde la adolescencia le fueron gratas las guerras internas, los asesinos, los robos, las discordias ciudadanas, y en ello ejercitó su joventud. Su cuerpo soportaba el hambre, el frío y las vigilias más allá de lo creíble. Su espiritu es atrevido, perfido, mutable, simulaba y disimulaba lo que quería, era ambicioso de lo ajeno, prodigo de lo suyo, ardiente en sus deseos: tenia suficiente elocuencia, sensatez poca. Su espiritu ensaciable deseaba siempre cosas desmedidas, increibles, demasiado elevadas)

2. Observa que en el texto hay varios adjetivos de la primera clase, como: magna, pravo, intestina, subdolus, uarius, uastus, inmoderata, alta. Hay también varios de la segunda clase como: nobili, civiles, credibile, audax, incredibilia, todos ellos de tema en -i.

3. Elige, entre los qu aparecen en el texto, un adjetivo de la primera clase y escribe su declinación completa siguendo el paradiagma corre. Haz lo mismo con un adjetivo de la segunda clase.
1º CLASE
Masculino             
nom: animus
voc: anime
acu: animum
gen: animi
dat: animo
abl:animo
Femenino
nom: anima
voc: anima
acu: animam
gen: animae
dat: animae
abl: anima
Neutro
nom: animum
voc: animum
acu: animum
gen: animi
dat: animo
abl: animo

2º CLASE
Masculino
nom: intestini
voc: intestini
acu :intestinos
gen: intestinorum
dat: intestinis
abl: intestinis
Femenino
nom: intestinae
voc: intestinae
acu: intestias
gen: intestinarum
dat: intestinis
abl: intestinis
Neutro
nom: intestinum
voc: intestinum
acu: intestinum
gen: intestini
dat: intestino
abl: intestino
  
Página 45

1. ¿De dónde procede en castellano el termino agricultura?
Del termino ager.

2. ¿Con qué palabra latina se relaciona el verbo computar? Explica su etimología desde el latín.
Con el verbo pensar "putare". Significa en origen "podar".

3. ¿De dónde procede en castellano la palabra campamento? ¿Y la palabra cereal?
Procede de la palabra latina campus, que significa "llanura".
La palabra latina ceres (crecimiento) deriva "crescere", que significa "cereal" en castellano.

4. A partir de la raíz agro- busca palabras castellanas que de ella deriven.
Agrología, agronomía, agroeconómico, agroecológica, agricultura.

5. ¿Qué significaban originariamente en latín los términos rivalis u delirare?
El adjetivo rivalis llegó a significar "adversario", aunque sin significado primitivo era el de  "aquel que comparte el canal de riego".
El verbo latino delirare procede del sustantivo lira (surco) y significa "salirse del surco al arar" aunque su significado secundario de "delirar, enloquecer"
  
Página 47

1. Lee este texto, que es una inscripción funerario dedicada a una mujer llamada Claudia ( siglo II a.C. ), donde se muestran algunas de las particularidades del latín arcaico:
Hospes, quod deico paullo est: astra ac pellege.
Heic est sepulcrum hau pulcrum pulcrai feminae.
Nomen parentes nominarunt Claudiam.
Suom mareitum corde deillexit souc.
Gnatos dinos creauit. Horunc alterum.
In terra linquit, tum autem incessu commodo.
Domum servauit, lanam fecit. Dixi. Abei.

( Fonasterio, lo que tengo que decir es poca cosa. Detente y
Aquí está el sepulcro no hermoso de una hermosa mujer.
De nombre sus padres la llamaron Claudia.
Amó a su marido con todo su corazón .
Dos hijos engendró. A uno de ellos
Sobre la tierra lo deja, al otro bajo la tierra lo tiene.
Era de amable conversación, y se movía con elegancia.
Cuidó de su casa, trabajó la lana. He dicho. Márchate.)

2. Fíjate:
Antiguamente, las tumbas se situaban al borde de los caminos, por eso la inscripción se dirige a los viajeros.
Formas propias del latín arcaico son: deico (=dico), heic (=hic), pulchrai (=pulchrae), suom (=suum), mareitum (= maritum), deilexit (= dilexit), souo (=suo), gnatos (=natos), honunc (=horum), abei (=abi).

3. Escribe la declinación completa de femina, -ae, maritus, -i y sepulchrum, -i.
Femina -ae
Nom: femina/ feminae
Voc: femina/ feminae
Acu: feminam/ feminas
Gen: feminae/ feminarum
Dat: feminae/ feminis
Abl: femina/ feminis
Maritus, -i
Nom: maritus / mariti
Voc: marite/ mariti
Acu: maritum/ maritos
Gen: mariti/ maritorum
Dat: marito/ maritis
Abl: marito/ maritis
Sepulchrum, -i
Nom: sepulchrum/ sepulchra
Voc: sepulchrum/ sepulchra
Acu: sepulchrum/ sepulchra
Gen: sepulchri/ sepulchrorum
Dat: sepulchro/ sepulchris
Abl: sepulchro/ sepulchris

Ejercicio copiado en la pizarra:
LA NIÑA ES MÁS GUAPA QUE LA DUEÑA
Puella pulchrior quam domina est.
Puella pulchrior domina est.
Puella magis pulchra domina est.
Puella magis pulchra quam domina est.